چگونه آتش روشن کنیم چاپ
مطالب آموزشی - خطرات کوهستان و بقا در طبیعت
چهارشنبه, 12 خرداد 1389 ساعت 14:25

«چگونه آتش روشن کنيم؟»

اصولا يکي از مهارتهاي اوليه که هر طبيعت گردي بايد آنرا به خوبي فرا گرفته باشد همين طريقه صحيح و موثر آتش درست کردن است؛ خصوصا که اين امر در فصول سرد سال که ممکن است به خاطر شرايط بد جوي، شب ماني هاي اجباري در طبيعت صورت گيرد يا اينکه به هر علتي (گرم شدن، غذاپختن، خشک کردن لباس و...) احتياج به آتش داشته داشته باشيم، حالتي کاملا حياتي پيدا ميکند.

کليات:

ما براي روشن کردن آتش به سه عامل اساسي احتاج داريم:

1- آتش زنه: وسيله اي که ميتواند اولين شعله يا جرقه را براي توليد آتش ايجاد کند، از قبيل: کبريت، فندک، ذره بين و...

2- آتش گير: موادي هستند که به سرعت مشتعل مي شوند و ميتوان هسته اوليه آتش را با آنها توليد کرد، از قبيل: خار و خاشاک، برگهاي خشک، کاغذ، نفت، الکل و ...

3- سوختها: موادي که اشتعال آنها هدف نهايي آتش روشن کردن است. از   قبيل: چوب، فضولات خشک حيوانات، بته و ...

«آتش زنه ها»:

همانطور که پيشتر گفته شد؛ آتش زنه ها وسايلي هستند که اولين شعله يا جرقه را براي توليد آتش ايجاد مي کنند. که فندک و کبريت معمولي ترين نوع اين وسايل هستند.

1- فندکها: اگر توجه کرده باشيد انواع و اقسام فندک با مکانيزمهاي مختلف در بازار موجود ميباشد ولي انواعي که به کار بحث ما مي آيند از اين قرارند:

1- بهترين نوع فندکي که مي توان از آن در طبيعت و شرايط بد جوي استفاده کرد از نوعي هست که به فندک المنتي مشهور هست. اين فندکها به خاطر خاصيت ضد باد بودنشان از کارايي بسيار خوبي در طبيعت برخوردارند و لي بايد در اسفاده از آنها اين نکته را هميشه به خاطر سپرد که: مصرف سوخت اين فندکها بسيار بالاست و حتما بعد از چند بار استفاده بايد شارژ مجدد شوند.

2- فندکهايی که از سوخت مايع استفاده مي کنند البته به شرطي که از انواع مرغوب آنها استفاده شود.

توجه: استفاده از فندکهاي معمولي گازي مخصوصا نوع موسوم به مگنتي به خاطر عدم کارايي در هواي بادي به هيچ وجه توصيه نميشود.

2- کبريت: مشخصات يک کبريت خوب:

1- داراي چوب بلند باشد.

2- گوگرد سر آن زياد باشد.

کبريت متداولترين نوع آتشزنه هست ولي حساسيت آن به رطوبت بزرگترين نقطه ضعف آن مي باشد. پس هميشه يادمان باشد که حداقل يک بسته کبريت را در خشکترين جاي ممکن قرار دهيم به طوري که مطمئن باشيم اگر وسايلمان ساعتها در زير باران يا در معرض رطوبت قرار گيرد، کبريتها از خيسي در امانند! اصولا نگه داري کبريت در لباس توصيه نميشود چرا که حتي اگر رطوبت بيرون نتواند آن را خراب کند، رطوبت داخل خود لباس که ناشي از عمل تعرق است، ممکن است سبب خيسي آن گردد. حال ببينيم چگونه مي توانيم يک کبريت ضد آب داشته باشيم:

براي ضد آب کردن کبريت دو روش را مورد بحث قرار مي دهيم:

روش اول: ضد آب کردن تک تک چوب کبريت ها که با غوطه ور کردن آنها در پارافين مايع حاصل ميشود.که البته خودم به اين روش اعتقاد چنداني ندارم زيرا در اين حالت کبريتها در هواي سرد به خوبي روشن نميشوند و پارافين موجود در سر آنها سبب خرابي سمباده کبريت مي شود. اگر از اين روش استفاده مي کنيد براي رفع اين عيب حتما يادتان باشد قبل از کبريت کشيدن حتما پارافين موجود در سر کبريت را جدا کنيد و سپس کبريت بکشيد!

روش دوم: ساختن يک قوطي کبريت ضد آب براي اين کار به يک قوطي خالي فيلم، يک شمع، مقداري پنبه  و مقداري چسب برق احتياج داريم. يک قوطي خالي فيلم تقريبا گنجايش يک بسته کبريت پر را دارد. در چيدن کبريتها در داخل قوطي به اين روش عمل کنيد: 1-يک لايه نازک پنبه در ته قوطي قرار دهيد؛ اين لايه پنبه اي مانند محافظي سر هاي گوگردي چوبها را در بر ميگيرد و مانع سايش آنها به هم مي شود. 2- دو کاغذ سمباده کبريت را هم ببريد و در داخل قوطي قرار دهيد. 3- کبريتها را طوري بچينيد که که سرهاي گوگردي آنها در کف قوطي و بر روي پنبه قرار گيرد؛ اين نحوه چيدن به اين خاطر است که در هنگام استفاده اگر با دست خيس مجبور به برداشتن کبريت بشويم رطوبت دست باعث خيسي سر گوگردي نشود. 4- کبريتها را به طور متراکم کنار هم بچينيد به طوري که جاي بازي نداشته باشد، البته نه آنقدر که سبب شکستگي سرهاي گوگرديشان شود. 5- اگر طول چوب کبريتها کمتر از طول قوطي بود روي آنها يک گلوله پنبه اي قرار دهيد تا بعد از بستن در قوطي نتوانند از جاي خود تکان بخورند و بر روي هم بلغزند. 6- بعد از اينکه از کاملا بسته شدن در قوطي مطمئن شديد، در قوطي را کاملا با پارافين مذاب آب بندي کنيد براي اينکار ميتوانيد از يک شمع روشن استفاده کنيد. 7- خيلي سريع تا پارافين کاملا نبسته، با استفاده از چسب برق دور و در قوطي را 6 - 5 دور محکم چسب بپيچيد. از مزاياي اين قوطي اين است که حتي اگر داخل آب بيفتد بر روي آن شناور ميماند و کبريتهاي داخل آن از رطوبت مصون مي باشند. توجه: از اين کبريت در مواقع کاملا اضطراري استفاده نماييد و در حالت عادي از ديگر کبريتهايي که بايد حتما به همراه داشته باشيد استفاده کنيد.

نکته: در شرايطي که باد ميوزد و کبريت روشن کردن مشکل است ميتوان به جاي يک کبريت از چند کبريت استفاده کرد به اين ترتيب که کبريتها را طوري بگيريد که سر کبريت  دوم مماس بر انتهاي گوگرد کبريت اولي باشد (به شکل پله) و سپس کبريت بکشيد.

«آتش گير ها»:

همانطوري که پيشتر ذکر شد آتش گير ها موادي هستند که به آساني آتش مي گيرند و ما براي به وجود آوردن هسته اوليه آتش از آنها استفاده مي کنيم، به عنوان مثال نفت، الکل، برگ خشک درختان، خار و خاشاک، بته هاي کوچک، کاغذ، پنبه، قرصهاي الکل جامد و... از جمله اين مواد هستند. اگر قرار به انتخاب در بين اين مواد باشد؛ من خودم نفت را به همه اينها ترجيح ميدهم، اگر چه اين انتخاب ممکن است غير حرفه اي بنمايد ولي مزايايي دارد که نمي توان  به سادگي از آنها چشم پوشيد، از جمله اينکه  ميتوان مطمئن بود که هر چوبي را هر قدر که خيس شده باشد (به شرط آرايش درست چوبها) ميتوان روشن کرد، و اين نکته در فصلهاي  خيس سال بسيار حائز اهميت است. از نفت که بگذريم در مورد الکل بايد بگويم که شعله آن قوت چنداني ندارد و در برابر باد نيز شعله آن مقاومت شعله نفت را ندارد، پس اگر قرار به بردن آتش گير مايع باشد همان نفت خيلي کاراتر و بهتر است، البته به شرطي که خوب آن را بسته بندي کنيد به طوري که هيچ نشتي به داخل ديگر  وسايل نداشته باشد. بعد از آتشگيرهاي مايع بقيه آنهايي که ذکر شد در يک رده قرار ميگيرند و اولويت خاصي نسبت به هم ندارند.

توجه: در فصلهاي خيس سال حتما آتشگير به همراه خود داشته باشيد، چند برگ روزنامه يا يک شيشه کوچک نفت يا چند تا قرص الکل جامد ميتوانند در اين شرايط خيلي به شما کمک کنند!

طرز تهيه فتيله پارافيني:

براي درست کردن اين فتيله احتياج به نخ قرقره، پنبه، پارافين مذاب (ميتوانيد شمع را بر روي حرارت خيلي ملايم ذوب کنيد) و مقداري سيم نازک آهني (سيمهايي که در گل سازي مصرف دارند) داريم. ابتدا يک گلوله  نسبتا بزرگ پنبه را بر ميداريم و آنرا به شکل يک نوار 10 سانتي در مي آوريم قطر اين نوار بايد به حدي باشد که وقتي آنرا فشرده مي کنيم کمي از يک مداد معمولي ضخيم تر باشد (حدود 7-6 ميليمتر) سپس از سيم يک قطعه به طول 20 سانتيمتر میبريم و آن را در طول نوار پنبه اي فرو ميکنيم به طوري که از طرف مقابل حدود 1 سانتيمتر بيرون بزند سپس با نخ قرقره به صورت کاملا فشرده دور نوار پنبه اي را مي پيچيم در اين هنگام فتيله شما بايد به شکل فشفشه در آمده باشد! سپس فتيله را به مدت 15 دقيقه در پارافين مذاب غوطه ور ميکنيم و سپس آن را در معرض هواي آزاد قرار مي دهيم تا پارافين جذب شده به خوبي ببندد. به اين روش 5 - 4 عدد فتيله درست کنيد  و به دور هر کدام ورق نازکي از کاغذ بپيچيد تا به هم نچسبند، و آنها را در جايي مصون از رطوبت و گرماي زياد قرار دهيد. از سيم آهني ميتوانيد به عنوان دسته استفاده کنيد يا اينکه اگر خواستيد از فتيله به عنوان منبع روشنايي استفاده کنيد براحتي مي توانيد آن را در هر شکاف يا خاکي فرو کنيد.

«سوختها»:

همانطور که گفته شد سوختها موادي هستند که اشتعال آنها هدف نهايي پروسه روشن کردن آتش است؛ از عمده ترين اين مواد مي توان به چوب، فضولات خشک حيوانات، زغال و... اشاره کرد. لازم به ذکر است که چوب يا زغال هرچه سبکتر باشند تندسوزتر هستند و البته سريعتر هم آتش مي گيرند. چوب درختان سوزني برگ مثل سرو و کاج به علت داشتن صمغی که خوب مي سوزد،خيلي سريع آتش مي گيرند (البته به شرطي که خشک باشند). چوبهاي تازه درخت به هيچ عنوان سوخت خوبي به شمار نمي آيند و هنگام سوختن دود بسيار غليظي در هوا منتشر مي کنند که به هيچ وجه مطلوب نيست، در صورت استفاده از اين چوبها بايد ابتدا آنها را در اطراف آتش قرار داد تا خشک شوند و سپس از آنها استفاده نمود. فضولات خشک حيوانات نيز سوخت بسيار مطلوبي به شمار مي آيند و مي توانيد از آنها نيز به عنوان سوخت استفاده نماييد.   نکته: در فصل زمستان از به همراه داشتن مقداري زغال سبک چوب (زغال ليمو يا نارنج براي کار ما مطلوب نيستند) هيچگاه ضرر نخواهيد کرد، اين زغال ها ميتوانند به عنوان هسته اوليه به کار روند و حرارت ناشي از آنها ميتواند چوبهاي آبديده زمستاني را به خوبي خشک کند!

روشهاي روشن کردن آتش:

روشهاي زيادي بسته به نوع و اندازه چوبهاي موجود براي آتش روشن کردن وجود دارد، من در اينجا دو روش بسيار ساده و کاربردي را توضيح ميدهم:

روش اول: اگر در بين چوبهايي که جمع آوري کرده ايد کنده (چوب قطور) هم هست از اين روش استفاده کنيد: کنده را بر روي سطح صافي قرار دهيد به طوريکه امتداد طول کنده در جهت وزش باد باشد سپس يک طرف يا دو طرف (بسته به حجم آتش مورد نياز) طول کنده را به طور کاملا فشرده از مواد آتش گير مانند خار و خاشاک و... پر کنيد. سپس چوبهاي نازکتر را به طور اريب به صورتي که با کنده زاويه 90 درجه بسازند را روي کنده بچينيد سپس مواد آتش گير را روشن کنيد وقتي خوب شعله ور شدند مقداري از همان مواد را هم روي چوبها بريزيد تا چوبهاي نازکتر خوب مشتعل شوند. اين نوع آتش احتياج زيادي به مراقبت ندارد فقط هر از چند گاهي به آن چوب اضافه کنيد.

روش دوم: اگر کنده در اختيار نداريد و چوبها همه نازکند از اين روش استفاده کنيد: چاله کوچکي در زمين درست کنيد و آن را به طور فشرده مملو از مواد آتش گير کنيد سپس چوبها را  به صورت شعاعهاي دايره اي که مرکز آن وسط چاله است بچينيد به طوري که سرهاي آنها بر روي هم قرار گيرد و حالت طبقاتي پيدا کنند. مواد زيرين را روشن کنيد و وقتي خوب مشتعل شدند باز هم از مواد اتش گير بر روي چوبها بريزيد تا چوبها خوب بگيرند، اين آتش احتياج به نگه داري دارد و بايد با عوض کردن جاي چوبها  و اضافه کردن چوب از خاموش شدن آن جلو گيري کنيد.

نکات تکميلي:

1- براي جلو گيري از هدر رفتن حرارت آتش مي توانيم با ساختن يک ديواره سنگي يا چوبي به شکل نيم دايره بر دور آتش حرارت آن را به سمتي  که مي خواهيم (جهت مقابل ديواره) رفلکت کنيم.

2- در فصل زمستان و هنگام برف هيچگاه در زير درختي که برف بر روي آن نشسته است آتش روشن نکنيد و اگر مجبور به اين کار هستيد قبل از آن برف درخت را بتکانيد.

3- هيچگاه مستقيما بر روي برف آتش درست نکنيد،براي اينکار قبلا محلي را براي درست کردن  آتش با استفاده از سنگ يا چوب بسازيد.

توجه: نکات بعدي در مورد تعهد ما نسبت به طبيعت و آتشي است که در آن برافروخته ايم:

4- اگر در محيطي آتش روشن مي کنيد که مملو از چوب، خار و خاشاک و مواد سوختني است؛ ابتدا مکاني که ميخواهيد در آن آتش روشن کنيد را به طور کامل از مواد سوختي پاک کنيد و سپس با چيدن سنگ به دور آن يک ديوار کوتاه درست کنيد تا آتش نتواند بر اثر وزش باد گسترش پيدا کند و باعث يک آتش سوزي ناخواسته شود.

5- جز در مواقع واقعا اضطراري از شاخه هاي سبز و تازه درختان به عنوان سوخت استفاده نکنيد. 6- اگر براي روشن کردن آتش از بته استفاده مي کنيد؛ حتي الامکان آنها  را از ريشه در نياوريد بلکه با استفاده از يک وسيله تيز (کارد، داس...) قسمتي از آنها را که بيرون از خاک است ببريد.

خيلي مهم:

7- به عنوان يک طبيعت دوست متعهد مسئوليت کامل آتشي را که برافروخته ايد به عهده بگيريد و در هنگام ترک محل از خاموش بودن آن اطمينان کامل حاصل کنید.

منبع: سایت جامع آموزش کوهنوردی