معرفی:

دریاچه گَهَر در میان رشته کوه اشترانکوه در استان لرستان واقع است. این دریاچه در منطقه حفاظت شده اشترانکوه بین بخش زز و ماهرو الیگودرز و بخش مرکزی دورود قرار دارد. درازای گهر حدود 2100 متر و میانگین پهنای آن 355 متر و مساحت آن حدود 75/0 کیلومترمربع است.

لفظ گهر به زبان محلی یعنی محلی که آب در آن جمع میشود به صورت آبگیر یا تالاب.

اصلی  ‎ترین گستره حوضه آبریز دریاچه، پهلوی جنوبی اشتران  ‎کوه یعنی «برآفتاب» با حدود 45 کیلومترمربع وسعت است.

آب دریاچه محدود به آب  ‎های سطحی نیست و به نظر می  ‎رسد که بخشی از آب دریاچه، از چشمه  ‎های کف تأمین می  ‎شود.

 این دریاچه که به «نگین اشترانکوه» معروف است یکی از زیباترین دریاچه‌های طبیعی ایران به شمار می‌رود و با ارتفاع ۲۳۵۰ متر از سطح دریا در میان منطقه حفاظت شده اشترانکوه واقع شده ‌است. این دریاچه به سبب نداشتن راه ماشین رو تا حد زیادی از خرابی و آلودگی به دست انسان به دور مانده‌است. سالانه در حدود ۷۰٬۰۰۰ گردشگر اقدام به بازدید از این منطقه می‌نمایند.

تاریخچه

اغلب اروپائیان و سیاحان این دریاچه را به نام دریاچه ایران می شناسند که این شناخت حاصل معرفی یک زن انگلیسی بنام ایزابلا لوسی بیشوپ است که در سال 1890 میلادی توانست مدت 3ماه در این منطقه تحقیق کرده و هزار کیلومتر راهپیمایی کند ولی باتوجه به اسناد معتبر تاریخی اولین کسی که موفق به کشف دریاچه گهر شد یک زمین شناس اتریشی به نام (آ-رودلر) بود که در سال 1888 میلادی موفق شد نام خود را به عنوان کاشف دریاچه گهر در تاریخ ماندگار کند. اولین و قدیمی ترین تصویر مستند تهیه شده از این دریاچه نیز در سال 1891 میلادی گرفته شده است که به یک سیاح فرانسوی بنام ژان ژاک دومرگان تعلق دارد.

نحوه شکل گیری

دریاچه گهر بر اثر رانش زمین و ریزش سنگها از یخچال جنوبی اشترانکوه (که این ریزش ها سد طبیعی بر سر راه گذر آبهای جاری ایجاد کرده است) ایجاد است. این دریاچه بر روی گسل اصلی امروزی زاگرس قرار دارد. بنابراین احتمالاً در اثر جنبش گسل دورود و رویداد یک زمین لغزش سنگ ریزش تشکیل شده‌است. زمین شناسان معتقدند که دریاچه گهر 80 تا 200 متر بالاتر از سطح فعلی بوده است که حرکات و لغزشهای بعدی سبب تشکیل فرم امروزی شده است.

موقعیت جغرافیایی:

گهر شامل ۲ بخش به نام‌های گهر بزرگ (کله گهر) و گهر کوچک (کره گهر) می‌باشد. دریاچه گهر بزرگ حدود یک و نیم کیلومتر درازا و ۴۰۰ تا ۸۰۰ متر پهنا و ۴ تا ۲۸ متر ژرفا دارد. اگر از الیگودرز به سمت گهر بروید ابتدا گهر کوچک را می بینید سپس به گهر بزرگ در مرز شهرستان دورود می‌رسید ولی اگر از دورود یا ازنا حرکت کنید پس از کمی پیاده روی به سمت کیگوران، الیگودرز به دریاچه گهر کوچک می رسید.

ساحل این دریاچه به جز قسمت مدخل دریاچه (ضلع غربی) و قسمت مقابلش (ضلع شرقی) که ساحلی ماسه‌ای دارد و برای شنا مناسب است در سایر نقاط دارای ساحلی صخره‌ای است که برای شنا مناسب نیست. در قسمت پایین دریاچه، جنگلی انبوه وجود دارد که در شرف نابودی است. در قسمت بالای آن نیز جنگلی انبوه وجود دارد که این جنگل هم در معرض خطر نابودی است. از قسمت بالا، جوی آبی به دریاچه می‌ریزد که ادامه آن به دریاچه‌ای دیگر منتهی می‌شود. با حدود ۴۰ دقیقه پیاده روی می‌شود به این دریاچه (گهر دوم یا گهر پایین) رسید. عمق آن کم است و ماهیان کف دریاچه را با کمی دقت می‌شود به خوبی دید. جریان ورودی آب دریاچه ۱۰ فوت مکعب بر ثانیه و جریان خروجی آن حدود ۲۰ فوت مکعب بر ثانیه می‌باشد.علت افزایش حجم آب خروجی دریاچه وجود چشمه‌هایی در قسمت تحتانی آن است. آب اصلی تامین کننده دریاچه از طریق رودخانه ورودی آن یعنی رودخانه تاپله است که دارای آبی بسیار خنک و رنگی شفاف و بلورین با بستری مملو از سنگ ریزه یا قلوه سنگ است که بدون افت و با کمی شتاب وارد دریاچه کوچک می‌شود و پس از طی مسافتی کوتاه وارد دریاچه گهر می‌شود.

ماه‌های تیر و مرداد بهترین زمان سفر به این دریاچه‌است. یکی از دره‌های بسیار زیبا اطراف دریاچه گهر به دره نی‌گاه (نگار) معروف است که پوشیده از شقایق‌های رنگی و لاله واژگون است. منطقه حفاظت شده اشترانکوه در محدودهٔ شهرستان‌های الیگودرز و ازنا و دورود واقع شده‌است.

میزان بارش در منطقه

میزان بارش سالانه در منطقه گهر حدود ۹۳۱ میلی متر است که بیشتر بصورت بارش برف می‌باشد در سال‌های سرد سطح دریاچه یخ می‌بندد.

پوشش گیاهی

درختان بلوط، بید، بادام، پسته وحشی، گلابی وحشی، چنار، نارون، بلوط مازو، گردو، انجیر، زبان گنجشک، سیب، زالزالک، ارژن، کنار کهور، انار، گز، و موی وحشی می‌باشد. گل‌های لاله واژگون، شقایق، زنبق و لاله وحشی تاج خروسی و اختر می‌باشند.

حیات وحش

دریاچهٔ گهر زیستگاه مناسبی برای آبزیان و دیگر حیوانات وحشی است. منطقه حفاظت شده اشترانکوه با حیات وحش متنوع شامل حیواناتی است از قبیل بز، قوچ، آهو، کل، پلنگ، گرگ، گراز، خرس قهوه‌ای، کفتار، روباه، شغال، خرگوش و انواع پرندگان مانند عقاب، کبک، شاهین، تیهو و آبزیان مانند مارماهی، لاک پشت، قورباغه و ماهی قزل آلای رنگین کمان و خال قرمز در این دریاچه زیست می‌کنند.

در سال 1340 سرپرست وقت اداره محیط بانی و شکاربانی لرستان مرحوم سرهنگ جشنیان تعدادی ماهی سیاه بومی را از رودخانه های اطراف صید و در دریاچه گهر بزرگ رها کردند و متعاقبا ایشان در سال 1352 حدود بیست هزار قطعه ماهی قزل آلای رنگین کمان و خال قرمز به وسیله هواپیما در دریاچه ریخته شد که ازدیاد نسل کردند و ظاهرا اینگونه تا دریاچه کوچک و چم چید نیز رفته اند.

گونه‌های پرندگان این منطقه حفاظت شده 195 مورد است. همچنین 30 گونه از خزندگان و پنج گونه دوزیست نیز در این منطقه شناسایی شدند.

انوع مارها چون افعی یا گرزه مار نیز در این منطقه زندگی می‌کنند.

دسترسی

دسترسی به این دریاچه به وسیله خودرو از طریق شهرهای دورود و الیگودرز امکان‌پذیر است. نزدیک ترین راه برای دسترسی به این دریاچه از مسیر شهرستان الیگودرز است. راه قدیمی مالرو و عشایری گدار (دره دزدان) است که در فاصله تقریبی 27کیلومتری جاده الیگودرز به شول آباد، به سمت غرب (پل رودخانه مورزرین) تا آغاز تنگ «هولیون» و «تابله» می توان به دو قسمت «بالادره گهر» و «دره گهر» تقسیم کرد. از ویژگیهای «بالا دره گهر» وجود بیدستانهایی است که در ساحل شرقی دریاچه گهر بزرگ گسترده است. در هرحال باید اذعان داشت که راه دسترسی مناسب با کمترین پیاده روی نسبت به راههای دیگر همان مسیر الیگودرز (مورزرین- تابله) به گهر است، که بدلایل مختلف از جمله وجود چشمه ساران متعدد و گوارا و رودخانه خروشان و نیز دسترسی و راحتی مسیر یکی از راههای ارتباطی مناسب به شمار می رود. مسیر دورود به دریاچه شمال یک ساعت با خودرو و چهار ساعت و نیم پیاده روی است و مسیر الیگودرز شامل دو ساعت با خودرو و یک ساعت و نیم پیاده روی است. کوهنوردانی که به قله‌های اشترانکوه صعود می‌کنند معمولاً برای رسیدن به گهر از مسیر روستای تیان حرکت می‌کنند. برای رفتن از مسیر تیان می‌توان از راه‌آهن تهران - اندیمشک استفاده کرد و در ایستگاه دربند بعد از ایستگاه ازنا از قطار پیاده شد. راه رسیدن به دریاچه گهر از شهرستان الیگودرز، تقریبا ۷۰ کیلومتر است که هشت کیلومتر آن، مسیری با شیب ملایم به صورت مالروست، حال آنکه مسیر دسترسی به دریاچه از مسیر دورود تا چشمه خیه، نزدیک ۱۷ کیلومتر جاده آسفالته است و از چشمه خیه تا دریاچه گهر، ۱۸ کیلومتر مسافت مال‌روست و همین سبب شده است که بیشتر گردشگران، مسیر شهرستان الیگودرز را برای رسیدن به دریاچه انتخاب نمایند.

منابع: همشهری آنلاین، ویکی پدیا، وبلاگ احسان سالاروند و...

گردآوری و تدوین: محمد شاکری موحد